•
Preeklampsja – ocena ryzyka i profilaktyka
Preeklampsja (PE), nazywana również zatruciem ciążowym, rzucawką lub nadciśnieniem ciążowym, jest wielonarządowym schorzeniem dotykającym około 2–5% kobiet w ciąży. Choroba rozpoznawana jest zwykle od około 20. tygodnia ciąży i stanowi jedno z najpoważniejszych powikłań położniczych.
Czym jest preeklampsja i jak wpływa na przebieg ciąży?
Mimo iż mechanizm rozwoju preeklampsji nie jest jeszcze w pełni poznany, uważa się, że istotną rolę – obok predyspozycji matczynych – odgrywa nieprawidłowy proces implantacji zarodka. Skutkuje on uszkodzeniem struktur naczyń krwionośnych, co prowadzi do rozwoju objawów choroby.
Objawy i powikłania u matki
Preeklampsja może objawiać się m.in.:
nadciśnieniem tętniczym,
uszkodzeniem funkcji nerek (białkomocz),
zaburzeniami pracy wątroby (podwyższone parametry AST, ALT),
powikłaniami neurologicznymi i hematologicznymi.
Powikłania płodowe
Wśród powikłań dotyczących płodu wymienia się:
zahamowanie wzrastania wewnątrzmacicznego,
małowodzie,
niskie wartości w skali Apgar,
konieczność hospitalizacji noworodka na oddziale intensywnej terapii.
Preeklampsja zwiększa również ryzyko wystąpienia innych, groźnych powikłań. Jest jedną z głównych przyczyn zgonów ciężarnych i płodów. W przypadkach ciężkich, niepoddających się leczeniu, jedynym ratunkiem dla matki i dziecka może być przedwczesne zakończenie ciąży.
Czynniki ryzyka rozwoju preeklampsji
Czynniki matczyne
Wśród czynników zwiększających ryzyko rozwoju preeklampsji wymienia się:
pierwszą ciążę,
późny wiek zajścia w ciążę,
preeklampsję w wywiadzie,
techniki wspomaganego rozrodu,
otyłość,
istniejące wcześniej nadciśnienie tętnicze,
choroby nerek,
choroby autoimmunologiczne (APS, SLE),
hiperglikemię.
Przewidywanie ryzyka wystąpienia choroby, jej profilaktyka oraz leczenie należą do największych wyzwań współczesnej opieki prenatalnej.
Wczesne wykrywanie preeklampsji – aktualne podejście
Aktualne strategie wczesnego wykrywania preeklampsji opierają się na identyfikacji czynników ryzyka na podstawie danych demograficznych oraz szczegółowego wywiadu medycznego.
Ocena markerów biofizycznych i biochemicznych
Istotnym elementem badań przesiewowych jest także ocena markerów umożliwiających oszacowanie indywidualnego ryzyka rozwoju preeklampsji. Do najważniejszych należą:
średnie ciśnienie tętnicze,
indeks pulsacji w tętnicach macicznych,
markery biochemiczne oznaczane w osoczu ciężarnej:
PAPP-A – białko związane z ciążą,
PLGF – łożyskowy czynnik wzrostu.
* Białko PAPP-A jest elementem biochemicznego badania przesiewowego – testu podwójnego, wykonywanego standardowo w celu zwiększenia czułości wykrywania najczęstszych aberracji chromosomalnych.
** Oznaczenie PLGF jest dodatkowym badaniem biochemicznym, które można wykonać jednoczasowo z testem podwójnym, z tej samej próbki krwi.
Kalkulacja indywidualnego ryzyka preeklampsji
Kalkulacja indywidualnego ryzyka, oparta na:
danych klinicznych,
wywiadzie medycznym,
ocenie markerów biofizycznych i biochemicznych,
jest obecnie rekomendowaną metodą identyfikacji pacjentek z grupy zwiększonego ryzyka rozwoju preeklampsji.
Znaczenie wczesnej identyfikacji grupy ryzyka
Wyodrębnienie pacjentek z podwyższonym ryzykiem już na początku ciąży, na długo przed pojawieniem się objawów klinicznych, umożliwia wdrożenie skutecznej profilaktyki.
Profilaktyka preeklampsji – aktualne rekomendacje
Rola kwasu acetylosalicylowego
Liczne badania naukowe wykazały, że stosowanie kwasu acetylosalicylowego (np. Acard, Polopiryna), rozpoczęte przed 16. tygodniem ciąży, istotnie zmniejsza ryzyko rozwoju preeklampsji.
Zgodnie z aktualnym stanem wiedzy medycznej oraz rekomendacjami FIGO i PTGiP, najskuteczniejszą metodą profilaktyki jest włączenie kwasu acetylosalicylowego u kobiet z wysokim, indywidualnie wyliczonym ryzykiem.
Dawkowanie i czas trwania profilaktyki
W przypadku, gdy oszacowane ryzyko preeklampsji jest większe niż 1:150, rekomenduje się:
dawkę 100–150 mg kwasu acetylosalicylowego na dobę,
przyjmowanie leku raz dziennie, wieczorem,
rozpoczęcie terapii przed 16. tygodniem ciąży,
kontynuację leczenia do 36. tygodnia ciąży.
Decyzja o wdrożeniu profilaktyki powinna być podejmowana indywidualnie, na podstawie spersonalizowanej oceny ryzyka dla konkretnej pacjentki.
